‘Meer Pac-Man dan gravel’: elitevrouwen hekelen chaos op EK in Houffalize

Op zondag 30 augustus belanden de elitevrouwen op het EK gravel in Houffalize vrijwel meteen tussen grote groepen eerder gestarte mannen. Gevaarlijke inhaalacties, beledigingen en fysiek contact beïnvloeden vervolgens hun hele koers.

De vrouwen vertrokken slechts vijf minuten na de laatste mannelijke leeftijdscategorie. Hanne Van Loock, de Belgische gravelrenster die vooraf al bezwaar had gemaakt tegen de startvolgorde, sprak achteraf over een slalom van bijna 140 kilometer. Wendy Oosterwoud, leidster in de UCI Gravel World Series, werd negentiende en omschreef haar wedstrijd als “meer Pac-Man dan gravel”.

De Europese wielerbond UEC zegt de klachten te zullen onderzoeken. Voor het EK van 2027 in het Finse Lahti staan al afzonderlijke wedstrijddagen voor vrouwen en mannen gepland.

Na twee kilometer begint de slalom

Het parcours in Houffalize telde drie ronden en was officieel 138 kilometer lang. De elite mannen vertrokken als eerste, gevolgd door de mannelijke leeftijdscategorieën voor de lange afstand. Die groepen kregen doorgaans drie minuten tussenruimte.

Daarna begonnen de mannen van 60 tot en met 74 jaar aan hun wedstrijd over 92 kilometer. Vijf minuten na de laatste van die groepen klonk het startschot voor de elitevrouwen. De volledige startprocedure werd in ongeveer een halfuur afgewerkt.

Volgens Van Loock haalde haar groep na ongeveer twee kilometer de eerste deelnemer uit een leeftijdscategorie in. Oosterwoud sprak over ongeveer vijf kilometer. De vrouwen moesten daardoor bijna de volledige koers door groepen mannen laveren.

“Na ongeveer twee kilometer haalden we de eerste renner uit een leeftijdscategorie in, en dat was het begin van een slalom van 140 kilometer”, schreef Van Loock. Daardoor was zij naar eigen zeggen meer bezig met gaten zoeken en botsingen vermijden dan met de strijd binnen het eliteveld.

Een deel van de mannen maakte direct ruimte en moedigde de passerende rensters aan. Andere deelnemers hielden volgens Van Loock bewust hun lijn, weigerden plaats te maken of scholden de vrouwen uit. Zij meldde ook dat een mannelijke deelnemer elitevrouwen sloeg toen zij hem probeerden te passeren.

Ook Oosterwoud beschreef hoe grote groepen de koers bepaalden. “Vanaf dat moment voelde het minder als een gravelwedstrijd en meer als een spelletje Pac-Man”, schreef de renster van NWVG. Ze zei daarnaast dat de vrouwen tijdens de wedstrijd misogynistische opmerkingen te horen kregen.

De vermenging had ook een sportief gevolg. Naast demarrages en verschillen op de scherprechters bepaalde het verkeer van andere categorieën waar gaten vielen en welke rensters konden aansluiten.

Rensters waarschuwden de organisatie vooraf

De problemen kwamen voor Van Loock en Oosterwoud niet onverwacht. Meerdere elitevrouwen hadden volgens hun verklaringen weken voor het EK al vragen gesteld over de korte startintervallen. Van Loock zei dat hierover verschillende e-mails naar de organisatie waren gestuurd.

Volgens haar kregen de rensters te horen dat een afzonderlijke vrouwenwedstrijd organisatorisch niet mogelijk was. De vrouwen zouden daarom achter een leeftijdscategorie worden geplaatst waarvan de gemiddelde snelheid bij die van hen paste. Dat werden de oudste mannelijke deelnemers.

“Blijkbaar is de gemiddelde snelheid van elitevrouwen dezelfde als die van mannen boven de zeventig”, schreef Van Loock. Zij benadrukte dat haar kritiek voortkwam uit het uitblijven van aanpassingen nadat de risico’s waren gemeld, en niet uit haar uitslag.

Oosterwoud zei hetzelfde over de eerdere contacten. “We hebben deze zorgen weken vooraf bij de organisatie aangekaart, maar helaas voelden we ons niet gehoord.” Volgens haar vroeg zij om een koers waarin de elitevrouwen onder eerlijke omstandigheden hun eigen wedstrijd konden rijden, niet om een voordeel.

UCI-regels plaatsen vrouwen achter alle mannen

De startvolgorde kwam voort uit de reglementen van de UCI Gravel World Series, waarvan het EK deel uitmaakte. Bij evenementen met meer dan 1.500 deelnemers moeten de elitevrouwen na alle mannelijke leeftijdscategorieën starten, ook na mannen die een kortere afstand rijden.

Hetzelfde reglement schrijft voor dat de ruimte voor de vrouwenstart zo groot mogelijk moet zijn, rekening houdend met verkeersmaatregelen en het voorkomen van overlap. In Houffalize was vijf minuten het grootste interval binnen de startreeks, maar het bleek niet genoeg om de velden gescheiden te houden.

Bij The Gralloch, een andere manche van de World Series, zat dit seizoen ongeveer een uur tussen de laatste mannelijke leeftijdsgroep en de elitevrouwen. Daar konden de vrouwen hun koers grotendeels als zelfstandig veld afwerken.

UEC onderzoekt klachten, Lahti kiest twee dagen

De UEC reageerde onder het bericht van Van Loock en zei de ervaringen van de elitevrouwen serieus te nemen. “Veiligheid en eerlijke wedstrijdomstandigheden voor alle deelnemers zijn uiterst belangrijk”, zei de bond.

De opmerkingen worden volgens de UEC samen met de organisatie besproken tijdens de evaluatie van Houffalize en de voorbereiding van volgende edities. De bond maakte nog geen concrete aanpassingen voor toekomstige startprocedures bekend.

Het volgende EK wordt in juli 2027 verreden in Lahti. Het programma voorziet daar in afzonderlijke wedstrijddagen voor vrouwen en mannen. De elitevrouwen starten er daardoor op een afzonderlijke dag, zonder overlap met een mannenveld.