Helmut Wechselberger: van Ronde van Zwitserland-winnaar tot bankdirecteur
Een van de meest opmerkelijke transfers die aan het begin van het wielerjaar 1990 plaatsvindt, is die van Helmut Wechselberger. Met het plotseling ter ziele gaan van de Spaanse Paternina-ploeg zwermen de renners alle kanten op, als bijen wiens korf onverwacht is omgestoten. De wijnboer uit de Rioja-streek heeft enkele maanden eerder het noodlijdende Caja Rural uit de brand geholpen en het sponsorschap van de ploeg, waar Mathieu Hermans en Marino Lejarreta de bekendste namen zijn, letterlijk daags voor de Tour overgenomen. De kopmannen hadden hun nieuwe geldschieter allerminst teleurgesteld. Namens Paternina wint de Nederlandse sprinter de elfde etappe van de ronde van 1989, terwijl zijn Spaanse ploeggenoot de vijfde plek in de eindrangschikking opstrijkt. Aan de prestaties ligt het dus niet, maar desondanks zien de wijnboeren er geen heil in om een heel jaar lang financieel in te staan voor de renners en hun entourage. Wechselberger maakt zich op voor een zeer opmerkelijke transfer.
De eerste Zuid-Europese rittenkoersen van het seizoen naderen met rasse schreden als bij Paternina de knoop wordt doorgehakt. De ploeg stopt. Per direct. De contracten worden ontbonden en de renners zijn onmiddellijk vrij te gaan of staan waar ze willen. Terwijl Lejarreta met open armen bij ONCE wordt binnen gehaald, Hermans naar SEUR verkast en de mindere goden bij het bescheiden Artiach belanden, maakt Wechselberger de bijzondere transfer naar de AVA Bank. Niet als renner, maar in de rol van filiaaldirecteur van een van de Innsbruckse vestigingen. De Oostenrijker had ook bij de Kelme-ploeg kunnen aanhaken, maar neemt een ander besluit. Hij hangt zijn fiets per direct aan de wilgen en volgt zijn hart in een totaal andere richting. Het bankwezen. Gezien de leeftijd van Wechselberger, hij is net 37 geworden als Paternina de stekker uit de ploeg trekt, een volkomen logische beslissing. Ondanks dat de Oostenrijker er op dat moment nog geen drie seizoenen als profrenner op heeft zitten.
Jarenlang combineert Wechselberger zijn twee passies, de fiets en de financiële wereld. Zijn baan als adviseur bij de Erste Bank wisselt hij af met fraaie prestaties bij de amateurs. Waar de acht jaar jongere vaandeldrager van het Oostenrijkse wielrennen, Gerhard Zadrobilek, deel uitmaakt van het profpeloton, rijdt Wechselberger een niveau lager. Maar zeker niet minder verdienstelijk. Hij wint in zowel 1982 als 1986 de ronde van Oostenrijk, schrijft de prestigieuze Italiaanse rittenkoers Giro della Regioni op zijn naam, maar houdt immer zijn poot stijf als profploegen hem een aanbod doen de overstap naar de beroepsrenners te maken. Liever houdt Wechselberger vast aan zijn kantoorbaan bij de bank.
Pas in het najaar van 1987, hij is dan al 34 jaar, zwicht hij alsnog. Na afloop van het wereldkampioenschap in eigen land, in Villach om precies te zijn, springt hij toch in het diepe. Wie niet waagt, die niet wint. Nu Wechselberger wat leeftijd betreft al in de herfst van zijn actieve sportcarrière is beland, zou hij het zichzelf later alleen maar kwalijk nemen als hij het nooit geprobeerd heeft als prof. Een relletje met de Oostenrijkse bond geeft het laatste zetje. Na een het winnen van een bronzen plak op de honderd kilometer ploegentijdrit, verschijnt Wechselberger niet in het shirt van de Oostenrijkse bond op televisie, maar in zijn clubtenue. Het levert hem een boete op van 25.000 schilling. De gefrustreerde renner betaalt, maar besluit nog diezelfde dag de overstap naar de profs te maken. De man, die veteraan en debutant tegelijk is, sluit zich aan bij het kleine Italiaanse Paini-ploegje, waar met terugwerkende kracht Mauro Gianetti veruit de bekendste is van de slechts dertien renners. Als semiprof. Wechselberger blijft naast zijn carrière als beroepsrenner ook parttime zijn financiële adviezen geven. Ondertussen toont hij aan met gemak mee te kunnen met de besten in de Italiaanse najaarskoersen. In de Giro del Piemonte komt hij als negende binnen, in de Ronde van Lombardije wordt hij negentiende en als kers op de taart troeft hij tijdritspecialisten als Lech Piasecki en Gianni Bugno af in de chronorace Firenze-Pistoia. Op de valreep van het seizoen, Wechselberger is net een maand beroepsrenner, boekt hij zijn eerste profzege.
Iets meer dan een half jaar later vestigt de Oostenrijker zijn naam als klimmer, tijdrijder én klassementsrenner. Inmiddels heeft Malvor het sponsorschap van Paini overgenomen. In de rabarberkleurige koerstrui van de Italiaanse ploeg wordt Wechselberger als kopman naar de Ronde van Zwitserland gestuurd. Niet dat ze bij Malvor heel hoge verwachtingen koesteren. In de wintermaanden zijn in de vorm van Silvano Contini en Mario Beccia weliswaar interessante versterkingen aangetrokken, de bescheiden ploeg kan op papier in de verste verte niet concurreren met grote teams als PDM uit Nederland, het Zwitserse Weinmann of het Spaanse KAS, die met Steven Rooks, Gert-Jan Theunisse, Steve Bauer en Sean Kelly renners afvaardigen die een maandje later de Tour zullen domineren. In Zwitserland leggen ze het echter af tegen de al 35-jarige Wechselberger. Die blijkt in de derde etappe, naar de top van de Kandersteg, de enige die Acácio da Silva kan volgen. De Oostenrijker verliest het op de meet van zijn Portugese rivaal, die zowel de rit wint als de goudkleurige leiderstrui pakt. Drie dagen later slaat Wechselberger in een 18,5 kilometer lange tijdrit zijn slag. Hij rijdt Da Silva op meer dan twee minuten en houdt in de resterende etappes knap stand. Ondanks dat met name Bauer op Lenzerheide verwoede pogingen doet de ‘oude’ Wechselberger te kraken, geeft de debutant geen duimbreed toe. Hij wint de Ronde van Zwitserland.
De Tour de France van 1988 moet de kersverse winnaar van de Ronde van Zwitserland aan zich voorbij laten gaan. Het bescheiden Malvor is immers niet uitgenodigd. Vandaar dat Wechselberger aan het einde van het seizoen besluit te verkassen. Namens het Spaanse Caja Rural zal hij in 1989 wel naar Frankrijk mogen. Al hangt deelname op het laatste moment nog aan een zijden draadje. De geldschieter verzuimt maandenlang de salarissen van de renners over te maken en dreigt om die reden door de Tourdirectie te worden uitgesloten. Hoeveel er kan veranderen in 30 jaar…
Te elfder ure springt wijnboer Paternina in de bres en neemt daags voor de ronde het sponsorschap over. Wechselberger kan alsnog naar de Tour, die dankzij Hermans en Lejarreta tot een succes zal uitgroeien voor zijn ploeg. Zelf wordt de Oostenrijker 42ste. In de beroemde afsluitende tijdrit op de Champs Élysées behaalt hij met een zevende plek zijn beste daguitslag. Inmiddels heeft Wechselberger zich dan in interviews al veelvuldig negatief uitgelaten over hoe er in financieel opzicht met renners wordt omgesprongen. De wielerwereld is niet de zijne. Als Paternina zich begin 1990 terugtrekt, besluit hij eieren voor zijn geld te kiezen. Het voorstel van Kelme slaat hij af en in plaats daarvan hapt hij op een aanbod van de AVA Bank in Innsbruck. Het fietszadel verruilt hij voor de luxe fauteuil, die bij een bankdirecteursfunctie hoort. Koersen doet financieel specialist Helmut Wechselberger voortaan weer uitsluitend voor zijn plezier. Niet voor geld.
