De jarige Carmelo Barone’s en de spannendste Trofeo Baracchi ooit
Carmelo Barone. Het is een naam die klinkt als een stevige Italiaanse carbonara-saus en rechtstreeks had kunnen komen uit een van de misdaadboeken van journalist en auteur Roberto Saviano. Als een soort fictieve consigliere van de Camorra. Dat is de uit het Siciliaanse Avola afkomstige Italiaan allerminst. Het is een van de renners die in 1977 haarfijn het gelijk van Giacomo ‘Mino’ Baracchi aan de buitenwereld toont.
Een koppeltijdrit
De naamgever van de legendarische koppeltijdrit rond Bergamo realiseert zich maar al te goed dat begeerte, eergevoel en harmonie zelden tot nooit samen gaan. Sterker, dikwijls blijkt de combinatie van de drie factoren een dodelijke. Stel een pot dukaten in het vooruitzicht en menigeen zal zich onmiddellijk laten verblinden door het lonkende goud en, ingegeven door hebzucht en zelfachting, iedere vorm van eendracht of samenwerking overboord kieperen. Zoals een luchtballon een paar zakken zand laat vallen om geen hoogtemeters te verliezen. Precies die spanningsboog is het heimelijke genoegen van Baracchi. De directeur van de koppeltijdrit, die vernoemd is naar Mino’s vader, kent geen groter plezier dan het samenstellen van de startlijst. Baracchi koppelt opzettelijk renners aan elkaar die niet samen gaan als tomaat en mozzarella. Soms zijn het zelfs gezworen vijanden, die gebroederlijk de chronorace dienen te rijden. Voor een enkele middag moeten zij, vanzelfsprekend in ruil voor een riante startvergoeding, hun krachten bundelen om de prestigieuze tijdrit tot een succesvol einde te brengen. Als dat niet lukt ligt er onmiddellijk een tiental koppels op de loer om de falende favorieten genadeloos af te troeven. Precies dat gebeurt in 1977. Grote namen, allemaal erkende specialisten tegen het uurwerk, zoals Joop Zoetemelk, Freddy Maertens, Roy Schuiten en Gianbatistta Baronchelli leggen het af tegen outsider Barone. Die schrijft, aan de zijde van de onuitputtelijk ogende Zweedse tempobeul Bernt Johansson, verrassend de Trofeo Baracchi op zijn naam.
Premiere
Zesendertig jaar eerder is de première van wat later de befaamde koppeltijdrit zal zijn, veel minder spectaculair. Bovendien is de aanleiding voor het ontstaan van de koers een trieste. Angelo Baracchi, gerespecteerd zakenman in Bergamo en vader van de dan nog maar negentien jaar jonge Mino is niet alleen groot wielerliefhebber, maar ook voorzitter van de plaatselijke vereniging als hij op 44-jarige leeftijd ongeneeslijk ziek wordt en niet veel later het tijdelijke voor het eeuwige moet verruilen. Zoon Mino is met zijn ondernemerschap en sportliefde het bewijs dat de spreekwoordelijke appel inderdaad niet ver van de boom valt. Om zijn vader te eren besluit Baracchi junior een wedstrijd te organiseren en die de familienaam mee te geven. De eerste jaren is de Trofeo Baracchi nog geen koppeltijdrit, maar een eendagskoers voor amateurs, beloftes en studenten in en rond Bergamo, de thuisstad van de Baracchi’s. De wedstrijd valt samen met de jaarlijkse festiviteiten ter gelegenheid van de druivenoogst. Na zes edities laat Mino in 1947 ook profs toe. Het levert niet het gewenste spektakel op. Vandaar dat de Italiaan een andere aanpak kiest. Een waarop hij zelf, nog voordat de renners zijn gestart, alvast invloed kan uitoefenen: een koppeltijdrit. Samenstelling en redactie? Mino Baracchi in hoogst eigen persoon. Renners mogen namelijk alleen op uitnodiging van de koersdirecteur komen opdraven en ook als het gaat om het bepalen van wie met wie rijdt, heeft Mino een stevige vinger in de pap. En een goed gevulde portemonnee in zijn achterzak. Zo kunnen onenigheden tussen renners, die door Baracchi opzettelijk aan elkaar worden gelinkt, voor even naar de achtergrond verdwijnen.
Bijzondere combinaties
Het resulteert veelvuldig in opmerkelijke koppels. Zo rijden aartsrivalen Rudi Altig en Jacques Anquetil in 1962 naar de overwinning in Bergamo. Zeventien jaar later doen de Italiaanse kemphanen Francesco Moser en Giuseppe Saronni hetzelfde. De twee tenoren, die zelfs op een wereldkampioenschap, wanneer met landenploegen gereden wordt, elkaar het licht in de ogen niet gunnen, zijn voor een dag even ‘vrienden’. Dankzij de portemonnee van Mino. In 1977 verleiden de lires onder anderen Zoetemelk en Maertens, die aan elkaar worden gekoppeld, alsmede Schuiten en Baronchelli om, bij het vallen der herfstbladeren, nog even naar Noord-Italië af te reizen. Zoals vaker bij de Trofeo Baracchi is ‘matchmaker’ Mino van doorslaggevend belang. Zowel Zoetemelk als Baronchelli wordt met een niet-fitte partner opgezadeld. Maertens kampt op dat moment met een rugkwetsuur, terwijl Schuiten nog herstellende is van een twee maanden eerder in Venezuela opgelopen sleutelbeenbreuk. Het maakt beide koppels op voorhand al nagenoeg kansloos.
Onverwacht, of toch niet?
Het koppel Zoetemelk-Maertens vliegt weliswaar uit de startblokken en laat de snelste tussentijd noteren bij het eerste meetpunt, maar een afstand van 95 kilometer is de Belg, en met name diens rug, te machtig. Hoeveel extra kopwerk zijn eerzuchtige Nederlandse metgezel ook doet, het is zinloos. Maertens wordt kapotgereden en is nauwelijks nog vooruit te branden. De combi Baronchelli-Schuiten heeft dan al een onoverbrugbare achterstand opgelopen op de geoliede machine, die in het groenwit van de Italiaanse Fiorella-ploeg soepel ronddraait. Ploeggenoten Carmelo Barone en Bernt Johansson werden voor de start niet direct als potentiële winnaars gezien, ondanks dat de Zweed een jaar eerder Olympisch kampioen op de weg is worden en de Italiaan twee maanden voor Baracchi’s koppeltijdrit de semiklassieker Coppa Bernocchi wist te winnen. Meer dan twee en een halve minuut bedraagt hun voorsprong, waarmee de outsiders alle grote namen aftroeven. Met dank aan Mino. Die had door zijn invitatiebeleid en het bepalen wie vervolgens dan precies aan wie gekoppeld wordt, zoals vaker, een stevige hand in de uitslag.
