De Vuelta etappezege van Heddie Nieuwdorp in de bijzondere editie van 1981

Ondergeschoven kindje

De Spaanse ronde wordt dan weliswaar nog in het voorjaar verreden en is in verhouding tot de Tour en de Giro duidelijk het ondergeschoven kindje. Dat heeft niet alleen te maken met de plaats op de mondiale kalender. Nog maar enkele jaren eerder is Spanje bevrijd van het juk van dictator Franco. Het land bevindt zich nog in een fase van wederopbouw. De Vuelta heeft de zwarte geschiedenis overleefd, maar bivakkeert op het randje van de afgrond van haar voortbestaan. In 1978 was de ronde voor het tweede opeenvolgende jaar gedwarsboomd door de Baskische afscheidingsbeweging ETA. Bomaanslagen schrikken de koers op, er liggen geregeld spijkers op de weg, renners krijgen zand in hun ogen gegooid en meer van zulks. Basken die vinden dat de aangekondigde veranderingen in Spanje, na de dood van dictator Franco, te lang op zich laten wachten, gebruiken de Vuelta om hun onvrede over de situatie te uiten. Het zal de directe aanleiding zijn dat de ronde de Spaanse regio voor een langdurige periode zal mijden. Gevolg van die drastische beslissing van de wedstrijdleiding is dat het voortbestaan van de Vuelta nog meer op de tocht komt te staan. Uitgerekend een Baskische krant, El Correo Español-El Pueblo Vasco, was jarenlang een van de grootste geldschieters van de Vuelta, maar trekt zich terug zodra duidelijk wordt dat de ronde de regio links laat liggen. Tel daarbij op dat de koersdirectie in de clinch raakt met de Spaanse publieke omroep over de uitzendrechten, waardoor nog meer sponsoren afhaken, en de blijvende dreiging van aanslagen en protesten. Niemand is verbaasd dat ploegen en renners niet in de rij staan om in het voorjaar drie weken door Spanje te fietsen. Slechts tachtig renners, verdeeld over acht ploegen, staan op dinsdag 21 april 1981 in Santander aan het vertrek van de 36ste Vuelta. Vijf komen uit het thuisland van de ronde. Uit Frankrijk is Miko-Mercier aanwezig. De Italiaanse Inoxpran-ploeg heeft de uiteindelijke winnaar, Giovanni Battaglin, in huis en de Nederlandse eer wordt hoog gehouden door HB Alarmsystemen.

De Vuelta is voor de bescheiden ploeg, die gedurende haar driejarige aanwezigheid in het mondiale profpeloton volledig overschaduwd wordt door het vele malen succesvollere TI-Raleigh van Peter Post, een uitgelezen kans op internationaal succes. Met bescheiden subtoppers als Jos Lammertink, Peter Zijerveld en Adri ‘Jos’ Schipper in haar gelederen zouden de manschappen van ploegleider Henk Koopmans voor een verrassing moeten kunnen zorgen in Spanje. Een jaar eerder was HB Alarmsystemen met precies diezelfde doelstelling afgereisd naar het Iberisch schiereiland. In de vlakke negende etappe naar Burgos had Lammertink zijn werkgever haar grootste profzege tot dan toe geschonken. In 1981 is een evenaring van die prestatie geen vanzelfsprekendheid. Bovendien kent de ploeg vrijwel direct tegenslag. In de vierde etappe klappen Ad van Peer en Dag Selander – de Noor is de enige vreemde eend in de bijt in de verder volledig Nederlandse selectie – ruw tegen het asfalt en moeten hun Vuelta de volgende dag noodgedwongen staken. De ochtend nadien lachen de weergoden de renners van HB Alarmsystemen toe. Nou ja, niet letterlijk. Juist niet. Het waait alsof iemand een ventilator op vol vermogen heeft aangezet en er vallen om de haverklap regendruppels als het peloton aan de 152 kilometer lange vijfde etappe tussen Cácares en Mérida begint.

Nieuwdorp en zijn zeven overgebleven ploeggenoten kunnen een glimlach niet onderdrukken als ze in de startplaats de gordijnen van hun hotelkamer opzij schuiven. Dit is geen weer voor de Spanjaarden. Dit zijn oer-Hollandse omstandigheden. Als X had bestaan en Thijs Zonneveld dan niet nog een baby was, had de journalist ongetwijfeld het woord ‘waaiers’, gevolgd door een overdaad aan uitroeptekens, gepost. Het is inderdaad precies wat de renners van HB Alarmsystemen vanuit het vertrek proberen te bewerkstelligen en waar ze al snel in slagen. Het peloton breekt in stukken. Liefst vijf Nederlanders zitten vooraan. Nog voordat de etappe halverwege is, beginnen steeds meer renners te verzaken. Kopbeurten worden korter en vaker overgeslagen, waardoor de marge van de eerste groep in rap tempo terugloopt. Het maakt Nieuwdorp steeds bozer, met name omdat ook meerdere van zijn ploeggenoten beginnen te verzuimen. In eerste instantie richt de Zeeuw zijn woede op hen, maar al snel besluit hij de vrijgekomen energie en adrenaline om te zetten in daadkracht. Nieuwdorp demarreert. Niet om solo naar de meet te rijden, hij hoopt een kopgroepje op touw te zetten, maar als niemand hem volgt rijdt de renner van HB Alarmsystemen alsnog in zijn uppie door. Solo bouwt hij een voorsprong van liefst zeven minuten op en rijdt zelfs virtueel in de leiderstrui. Die zal hij in Mérida uiteindelijk niet grijpen, maar de dagzege wel. Om het succes compleet te maken sprinten ploeggenoten Hans Vonk, Lammertink en Wies van Dongen achter Spaans kampioen Juan Fernández naar de plaatsen drie, vier en vijf. Een dag later wint Lammertink de etappe. Twee dagen lang mogen Heddie Nieuwdorp en HB Alarmsystemen zich even net zo dominant wanen als het grote TI-Raleigh in die tijd.