Op de verjaardag van Louis Meintjes: over Alan van Heerden

Het idool

‘Het Idool’ werd hij in zijn thuisland genoemd, om maar aan te geven hoe groot zijn status en voorbeeldfunctie waren. Met name Hunter zou later veelvuldig zijn bewondering uitspreken voor de eerste beroepsrenner uit het meest zuidelijk gelegen land van het Afrikaanse continent. Om er vervolgens aan toe te voegen dat hij zonder Van Heerden vermoedelijk zelf nooit prof was geworden. Ook Moolman-Pasio, Impey en Meintjes zijn vanzelfsprekend schatplichtig aan de pionier, die dankzij zijn Girodeelname in 1979 de eerste Zuid-Afrikaan is die een grote ronde rijdt. Bovendien slaagt Van Heerden er in een nog veel grotere primeur op zijn naam te schrijven. Precies een week nadat Francesco Moser de proloog in Florence wint en het eerste roze mag aantrekken, eist Van Heerden een etappezege op. Met speels gemak rekent hij in een sprintje af met zijn medevluchters. En dan te bedenken dat de Zuid-Afrikaan volgens de officiële reglementen eigenlijk helemaal niet in de Giro aanwezig had mogen zijn.

Apartheid

In het Zuid-Afrika van de jaren ’70 is apartheid aan de orde van de dag. De rassendiscriminatie levert het land een boycot op. Inwoners zijn meestal niet welkom om deel te nemen aan internationale sportevenementen. Omgekeerd is het over het algemeen ook niet wenselijk dat andere sporters naar Zuid-Afrika afreizen, op straffe van een periode van schorsing door internationale sportbonden als het IOC of de UCI. Voor Van Heerden en landgenoten als Robert McIntosh en Ernst ‘Ertjies’ Bezuidenhout is er maar een grote wedstrijd waar ze hun talent kunnen demonstreren: de jaarlijkse Rapport Toer, een etappekoers van ruim twee weken. Tussen 1973 en 1978 rijgt Van Heerden er de ritzeges aaneen. Dankzij de juiste connecties bij Peugeot Cycles – de Zuid-Afrikaanse divisie van het fietsenmerk sponsort de Rapport Toer – kan hij toch de oversteek naar Europa maken.

Amateurkoersen in Frankrijk

Van Heerden rijdt meerdere Franse amateurkoersen en doet dat, in tegenstelling tot de meeste atleten uit zijn vanwege de apartheid omstreden thuisland, gewoon onder zijn eigen naam. Als er toevallig naar zijn nationaliteit wordt geïnformeerd, praat hij snel over het onderwerp heen of wekt de schijn een Amerikaan of Brit te zijn. Pas als Van Heerden in 1978 derde wordt in de amateurversie van Parijs-Roubaix, schrikt de Franse wielerbond wakker. De renner wordt subiet verbannen en moet noodgedwongen terug naar huis. Een paar maanden later is Van Heerden echter opnieuw in Europa. Niet als amateur ditmaal. De Zuid-Afrikaanse kampioen heeft een heus profcontract in de wacht weten te slepen. Sponsor Peugeot, kopman Bernard Thévenet en ploegleider Maurice de Muer zijn nog altijd onder de indruk van het veelbelovende talent en lijven hem in bij wat op dat moment een van de sterkste ploegen van het peloton is. Aanvankelijk is het niet de bedoeling dat Van Heerden een grote ronde zal rijden. De controverse rond zijn nationaliteit zou immers voor te veel negatieve publiciteit zorgen. Als de Peugeot-ploeg kort voor de Giro met een aantal zieke renners kampt, besluit De Muer de gok alsnog te wagen en Van Heerden als invaller aan zijn selectie toe te voegen.

zevende etappe giro 1979

In de zevende etappe, met aankomst in Pesaro, bewijst de Zuid-Afrikaan waarom hij in eigen land de bijnaam ‘Het Idool’ draagt. Met een korte krachtsexplosie slaat hij een gat van enkele meters ten opzichte van zijn vier medevluchters en doet wat kopman Thévenet die gehele Giro niet zal lukken. Hij wint een etappe. Als eerste Zuid-Afrikaanse renner. Opnieuw zwelt kritiek aan, waardoor Peugeot Van Heerden niet durft op te stellen in de Tour. Een jaar later keert hij nog wel terug in de Italiaanse ronde, maar als zijn prestaties tegenvallen vindt zijn ploeg de moeite van het verlengen van zijn proflicentie niet langer opwegen tegen de baten. Van Heerden wordt teruggestuurd naar Zuid-Afrika, waar hij nog talloze koersen zal rijden en winnen. Pas als de apartheid begin jaren ’90 wordt afgeschaft, is de boycot van Zuid-Afrika verleden tijd. Sporters uit het land zijn eindelijk vrij om deel te nemen aan internationale evenementen. Van Heerden is dan al bijna veertig jaar en zet nagenoeg op datzelfde moment een punt achter zijn loopbaan. Al zal hij daarna in veteranencategorieën nog geregeld op de racefiets klimmen.

Overleden bij een ongeluk

Op 15 december 2009 komt hij op slechts 55-jarige leeftijd om het leven bij een noodlottig motorongeluk. Inmiddels heeft Hunter het land dan haar eerste ritzeges geschonken in zowel de Tour als de Vuelta. In de jaren daarna voegen ook Impey en Moolman-Pasio zich bij hen als Zuid-Afrikaanse winnaars van een etappe in een van de drie grote ronden. Net als Meintjes zal doen. Die heeft zich dankzij drie top 10-klasseringen in de eindrangschikking van de Tour op dat moment al opgewerkt tot misschien wel de beste Zuid-Afrikaanse profrenner in de geschiedenis, maar mist nog een aansprekende zege op zijn palmares. Die komt er op 28 augustus 2022 in Spanje. Voor de volgende generatie renners uit zijn thuisland is Louis Meintjes ‘Het Idool’, net zoals voorganger en wegbereider Alan van Heerden dat decennia geleden was.