Tourgeschiedenis: 21 juli 1997 Marco Pantani op de Joux Plane

Het is 21 juli 1997 als Marco Pantani, de 27-jarige Italiaanse klimmer van Mercatone Uno, op de smalle Joux Plane een opening ziet. Hij komt uit het zadel, versnelt en kijkt niet om. Achter hem reageren de gele trui en diens rivalen te laat. Pantani laat daar zien dat hij de sterkste klimmer is, maar dat hij ook nog eens goed kan dalen in de lastige afzink naar Morzine.

De vijftiende etappe van de Tour voert over 208,5 kilometer van Courchevel naar Morzine. De Forclaz, Croix Fry en Colombière hebben de renners al veel energie gekost wanneer de Joux Plane als laatste klim volgt. Latere routebeschrijvingen meten de klim op ongeveer twaalf kilometer aan ruim 8 procent gemiddeld. De tweede helft is steiler, met lange passages rond 10 procent en nauwelijks gelegenheid om te herstellen.

Pantani begint bovendien met twijfel aan die slotklim. Hij heeft last van bronchitis en zijn start in deze etappe was hoogst onzeker. Een dag eerder verloor hij tijd en moest hij zijn derde plaats in het klassement voorlopig afstaan aan Bjarne Riis, de Deense titelverdediger van Telekom. Zijn achterstand op Riis bedraagt slechts 24 seconden, maar de Alpen hebben al veel van zijn krachten gevraagd.

Twee dagen eerder was er nog geen spoor van kwetsbaarheid. Op Alpe d’Huez plaatste Pantani één beslissende demarrage en reed hij Jan Ullrich, de 23-jarige Duitse geletruidrager, op 47 seconden. In Morzine volgt hetzelfde recept, maar de Joux Plane is een andere klim en zeker met de bronchitis in gedachte is dit een meesterstukje.

Telekom trekt het favorietengroepje uiteen

Aan de voet van de Joux Plane blijven elf renners vooraan over. Udo Bölts, de Duitse knecht van Telekom, doet wat hij altijd doet. Tempo stoempen.  Abraham Olano verdwijnt uit beeld, terwijl José María Jiménez en Fernando Escartín met zichtbare moeite standhouden.

Pantani wacht, als een soort sluipmoordenaar. Hij rijdt niet met de souplesse van Alpe d’Huez en het oogt allemaal wat zwaarder in zijn bewegingen. Toch schuift hij telkens naar voren. Ullrich, Riis en Richard Virenque, de Franse kopman van Festina, zijn op hun hoede voor de kleine piraat.

Die ruimte komt op het steile deel van de klim. Pantani vindt een gaatje en versnelt. Hij rijdt goed en twijfelt geen ogenblik.

Bölts probeert aan te haken, maar strandt. Ullrich reageert, terwijl Virenque aanvankelijk rekent op de achtervolging van anderen. Die aarzeling is genoeg om Pantani uit het zicht te laten verdwijnen.

De beslissing

Pantani is een aanvallende klimmer, geen renner die zijn tegenstanders langzaam uit het wiel maalt. Zijn kracht ligt in de tempowisseling wanneer iedereen al tegen zijn grens rijdt. Zo trekt hij de koers open, waarna de achtervolgers de schade proberen te beperken.

De voorsprong groeit naar ongeveer 40 seconden. Met nog een kilometer klimmen bedraagt het verschil circa 50 seconden op Ullrich en Virenque. Festina heeft een groot deel van de etappe gecontroleerd, maar de ploeg ziet haar beoogde ritzege wegrijden. Riis en Escartín volgen verder terug.

Boven op de Joux Plane heeft Pantani ongeveer 55 seconden voorsprong. Na de top volgt eerst een kort oplopend stuk richting de Col de Ranfolly. Daarna begint een afdaling van ongeveer twaalf kilometer naar Morzine.

Weergaloze afdaling

De weg naar beneden is smal en oneffen. Sommige bochten zie je pas laat en zijn scherp, waardoor een renner zijn lijn tijdens het insturen moet aanpassen. Ullrich daalt voorzichtig, passend bij een leider die een ruime marge in het klassement verdedigt. Virenque neemt meer risico, maar krijgt de Italiaan niet terug in beeld.

Pantani daalt aanvallend en dat is zeker niet zonder risico. De Joux Plane is een van de lastiger afdalingen. Na ongeveer zeven kilometer is zijn voorsprong gegroeid tot 1 minuut en 18 seconden. De achtervolgers verliezen ook in de afdaling tijd.

In Morzine resten technische bochten en een kort stukje klimen. Pantani rijdt alleen door de straten en wint met 1 minuut en 17 seconden voorsprong op Virenque en Ullrich. Het is zijn tweede ritzege van deze Tour. De aanval levert geen gele trui op, want Ullrichs voorsprong blijft buiten bereik, maar Pantani herovert wel de derde plaats die hij tot Parijs zal behouden.

Een voorbode voor 1998

De overwinning wordt later ook verbonden aan een uitzonderlijk snelle klimtijd. Afhankelijk van de gekozen meetpunten lopen schattingen uiteen van ongeveer 33 tot 36 minuten. Zulke vergelijkingen vragen om context, zeker voor prestaties uit het EPO-tijdperk, maar de uitslag van de etappe staat vast: niemand kon zijn aanval beantwoorden en niemand kon hem in de afzink terughalen.

Een jaar later wint Pantani zowel de Giro als de Tour. Op de Joux Plane is dat nog toekomstmuziek. Zijn aanval komt op het moment dat de rest geen antwoord meer heeft. Boven heeft hij 55 seconden voorsprong. In Morzine rijdt Pantani alleen.