Van Moorsel en Longo: terug naar de surplace van 1992

Op 23 augustus 1992 komen twee rensters in de slotkilometers van Alpe d’Huez bijna tot stilstand. Leontien van Moorsel, de 22-jarige Nederlandse wereldkampioene in het geel, weigert de kop over te nemen van Jeannie Longo, de elf jaar oudere Franse vedette. Op de klim met de 21 haarspeldbochten staat een voorsprong van negen seconden op het spel.

Longo vertraagt om Van Moorsel naar de kop te dwingen. Die blijft zitten. Het tafereel herhaalt zich meerdere keren. Een surplace op een Alpencol. Van Moorsel heeft haar opdracht gekregen en voert die zonder omwegen uit: Longo’s wiel bewaken, wat er ook gebeurt.

Uiteindelijk opent Longo zelf de sprint. Van Moorsel komt in de laatste meters voorbij, wint de etappe en schrijft ook de Tour Cycliste Féminin op haar naam. Longo blijft tweede op dezelfde negen seconden waarmee de dag begon; de Belgische Heidi Van de Vijver eindigt als derde op 4:09.

Op zondag 26 juli keren de twee hoofdrolspelers terug naar de Alpen. De slotaflevering van Andere Tijden Sport, om 22.25 uur op NPO 1, brengt Van Moorsel en Longo na decennia van gepaste afstand weer samen.

Negen seconden tot aan de top

Longo was in 1992 de gevestigde kampioene. Ze had de eerdere Franse vrouwenronde gewonnen in 1987, 1988 en 1989. In de nieuwe Tour Cycliste Féminin pakte ze de proloog in Parijs, behield ze haar leiding door de Pyreneeën en won ze de tijdrit in Toulouse.

Van Moorsel nam het geel over tijdens de zesde etappe naar Mende. Op weg naar Vaujany vergrootte ze haar marge, maar voor de slotrit bedroeg het verschil slechts negen seconden. Haar coach liet weinig ruimte voor interpretatie.

“Mijn coach zei: negen seconden is niks, je gaat in dat wiel zitten en je komt er nooit meer uit. Dat heb ik heel letterlijk genomen. Ik ben in dat wiel gaan zitten en ik dacht: desnoods gaan we stilstaan of wandelen”, zei Van Moorsel later tegen de NOS.

Longo zag dezelfde tactiek als een weigering om koers te maken.“Dat was belabberd,” zei ze. “Het was net alsof je een sprint op de baan reed; de hele etappe leidde naar de laatste 200 meter. Van Moorsel liet mij al het werk doen.”.” Franse kranten publiceerden beelden waarop Longo tijdens de klim obscene gebaren maakte.

Van Moorsel hield vast aan de stand in het klassement. “Ik had maar negen seconden voorsprong,” zei ze. “Gezien de omstandigheden was het een volkomen redelijke tactiek om toe te passen.” Ze hoorde Longo ondertussen vooral “merde, merde” roepen. Veel Frans verstond ze destijds niet, maar de strekking werd later duidelijk.

Een Tour buiten de schijnwerpers

De patstelling werd een bijzondere en veelgebruikte anekdote in de vrouwenkoers, maar de wedstrijd waarin zij plaatsvond had niet de zichtbaarheid van de mannen-Tour. De Société du Tour de France had van 1984 tot en met 1989 een vrouwenwedstrijd georganiseerd met enkele gedeelde aankomsten. Daarna volgde de Tour de la Communauté Européene, terwijl de Tour Cycliste Féminin vanaf 1992 een afzonderlijke poging was om een grote Franse rittenkoers op te bouwen.

Die wedstrijd hield het tot 2009 vol, maar werd gaandeweg kleiner. Van Moorsel herinnerde zich vooral de beperkte verslaggeving. “In die tijd was het vrouwenwielrennen slechts een bijzaak. Er stond misschien een kort berichtje in de krant, maar er was geen tv-verslaggeving,” zei ze in een terugblik van de Tour de France Femmes.

In 1989 had ze als negentienjarige haar eerste vrouwen-Tour gereden. Ze werd 31ste, met Longo al als een van de grote namen in het peloton. Drie jaar later versloeg ze haar voormalige voorbeeld op diens terrein. Van Moorsel zou haar zege van 1992 later haar mooiste Tour-overwinning noemen.

De rivaliteit buiten de koers

Volgens de NTR duurde de rivaliteit ongeveer vijftien jaar. Psychologische spelletjes en wederzijdse aversie maakten van twee sportieve tegenpolen ook buiten de koers moeizame bekenden. Daarna meden zij elkaar tientallen jaren.

De uitzending behandelt daarom meer dan de surplace. Van Moorsel en Longo spreken ook over vrouwonvriendelijkheid, conflicten in het peloton en de lichamelijke druk waaronder rensters reden. Van Moorsels eigen loopbaan werd onderbroken door eetproblemen. In 1998 keerde ze terug op het hoogste niveau; in 2004 beëindigde ze haar carrière op de Olympische Spelen van Athene met goud in de tijdrit en brons op de achtervolging.

Alpe d’Huez verbindt twee generaties

In 2024 keerde de moderne Tour de France Femmes terug naar Alpe d’Huez. Kasia Niewiadoma, de Poolse kopvrouw van Canyon//SRAM, hield in het eindklassement vier seconden over op Demi Vollering van FDJ United-Suez. De wegen stonden ditmaal vol publiek en de ontknoping kreeg uitgebreide televisieaandacht.

Van Moorsel zag het verschil met 1992. “Laten we ook voorop stellen dat het de verdienste is van de generatie van nu”, zei ze tegen de NOS. “De rensters laten gewoon hele mooie koersen zien. Ik ben een beetje op een gezonde manier jaloers.”

Op 26 juli staan Van Moorsel en Longo opnieuw samen op een Alpenhelling om terug te kijken op de middag waarop geen van beiden voor de ander wilde wijken.